Verduurzaming monumenten

Voordat je kijkt naar verduurzamingsmaatregelen, is het goed om te bepalen wat je wilt bereiken. Denk bijvoorbeeld aan meer comfort of lagere energiekosten. Misschien wil je problemen aanpakken zoals tocht, kou of vocht. Ook onderhoud of verbouwplannen zijn een logisch moment om verduurzaming mee te nemen. Door eerst je wensen en situatie in beeld te brengen, kun je later makkelijker kiezen welke maatregelen het beste passen.

Elk monument is anders. Daarom is het handig om eerst te begrijpen hoe het gebouw is gebouwd en in welke staat het verkeert. Zo kun je beter bepalen welke verduurzamingsmaatregelen passen. Het helpt je ook bij het aanvragen van een vergunning.

Hoe begin je?

• Verzamel tekeningen, foto's en andere informatie over het gebouw.
• Zoek informatie over verbouwingen of verleende vergunningen op.
• Kijk welke onderdelen bijzonder of oorspronkelijk zijn.
• Maak een overzicht van belangrijke onderdelen, zoals het dak, de gevel en de ramen. Kijk weke onderdelen waardevol, origineel of authentiek zijn?

Wellicht kom je problemen tegen veroorzaakt door achterstallig onderhoud, zoals lekkages en andere vochtproblemen. Pak dat dan eerst aan. Dit voorkomt extra schade en maakt verduurzamen effectiever.

Je kunt vaak al veel doen met eenvoudige maatregelen die snel het comfort verbeteren en energie besparen, zonder grote aanpassingen aan je monument. Denk bijvoorbeeld aan tochtstrips plaatsen en kieren dichten, hert gebruik van ledverlichting, radiatorfolie aanbrengen en leidingen isoleren. 

Door de cv-installatie goed af te stellen, verbruik je vaak minder energie en verbetert het comfort, zonder aanpassingen aan het monument. Een cv-ketel werkt efficiënter wanneer de temperatuur van het verwarmingswater laag is. Veel oudere installaties staan nog ingesteld op een hogere temperatuur dan noodzakelijk. Door de aanvoertemperatuur stap voor stap te verlagen kun je zelf onderzoeken of je monument ook met lagere temperaturen comfortabel verwarmd kan worden. Ga ook gericht verwarmen. Monumenten hebben vaak grote ruimtes en historische bouwconstructies. Vroeger werden niet alle ruimtes verwarmd. Verwarm alleen ruimtes die daadwerkelijk gebruikt worden. Deuren tussen warme en koude ruimtes sluiten;

Wil je zelf aan de slag? Bekijk meer tips en eenvoudige maatregelen op deze pagina Zelf aan de slag.

Vergunning nodig?

Je kunt op het Omgevingsloket bekijken of jouw gewenste maatregel een vergunning nodig heeft via de website van het Omgevingsloket. Het Omgevingsloket geeft gericht antwoord op wat er nodig is in jouw situatie. Bekijk daarom altijd eerst de regels voor jouw woning.

Wil je overleggen over je ideeën en het aanvragen van een vergunning? We denken graag mee. Mail naar erfgoed@eindhoven.nl. Ook een adviseur (stap 6) kan je helpen. 

Bij een monument moet je maatregelen vaak in samenhang bekijken. Door betere isolatie bespaar je energie, maar neemt de ventilatie af. Hierdoor kunnen vochtproblemen ontstaan en een ongezond binnenklimaat. De mate van isolatie bepaalt ook welk verwarmingssysteem geschikt is. 

Een verduurzamingsmaatregel moet passen bij de monumentale waarde van het gebouw. Zo kan het vervangen van historisch glas door standaard isolatieglas het karakter van een monument aantasten. Alternatieven zoals monumentenglas of achterzet beglazing behouden vaak de oorspronkelijke uitstraling beter.

Ook andere maatregelen vragen maatwerk. Binnen isolatie kan bijvoorbeeld vochtproblemen en schade aan historisch metselwerk of hout veroorzaken. Bij zonnepanelen spelen naast de energieopbrengst ook de zichtbaarheid en het historische dakbeeld een rol. En voordat een warmtepomp wordt geplaatst, is het belangrijk eerst te kijken naar de warmtevraag, isolatie, ventilatie en het bestaande verwarmingssysteem.

Meestal gaat het niet om één perfecte maatregel, maar om een goede balans tussen verduurzaming en behoud van het gebouw.

Bekijk in dit overzicht van Subsidies en leningen of je in aanmerking kunt komen voor een subsidie voor het verduurzamen van je gemeentelijk monument of rijksmonument. 

Meer informatie over subsidies voor instandhouding van je monument vind je op eindhoven.nl. Let op: dit is alleen voor gemeentelijke monumenten. Voor rijksmonumenten kijk je op cultureelerfgoed.nl. 

Bij grotere verduurzamingsplannen is het verstandig om een gespecialiseerde adviseur in te schakelen. Die helpt je om keuzes te maken die passen bij jouw monument en plannen.

Wanneer is een adviseur handig?

• Je wilt meerdere maatregelen combineren.
• Je wilt het dak, de gevel of ramen aanpassen.
• Je twijfelt over de beste technische oplossing.
• Je hebt een vergunning nodig.

Waar helpt een adviseur bij?

• Het beoordelen van de mogelijkheden voor jouw monument.
• Het afwegen van de samenhang tussen isolatie, ventilatie en installaties.
• Het voorkomen van problemen, zoals vocht.
• Het maken van een plan van aanpak.
• Het voorbereiden van een vergunningaanvraag.
• Adviseren over subsidies en financiering.

Op de website van het Nationaal Restauratiefonds (NRF), vind je namen vinden van duurzame monumentenadviseur. 

Voor veel verduurzamingsmaatregelen aan monumenten moet je een vergunning aanvragen bij de gemeente. Meer over de omgevingsvergunning voor het onderhouden en wijzigen van een monument vind je op eindhoven.nl. De gemeente beoordeelt de technische haalbaarheid van de maatregel, maar ook de gevolgen voor het monument op de korte en lange termijn. Je adviseur kan helpen bij de vergunningaanvraag en bij het duidelijk beschrijven van de gewenste maatregelen.  

Je kunt op het Omgevingsloket bekijken of jouw gewenste maatregel een vergunning nodig heeft via de website van het Omgevingsloket. Het Omgevingsloket geeft gericht antwoord op wat er nodig is in jouw situatie. Bekijk daarom altijd eerst de regels voor jouw woning.

Wat kun je doen?

• Neem tijdig contact op met de gemeente
• Verzamel relevante tekeningen en foto's

Eventueel kun je voor de vergunningaanvraag een vooroverleg aanvragen. Mail daarvoor naar erfgoed@eindhoven.nl. Ook hier kan je adviseur bij helpen.

Na de voorbereiding en vergunningverlening, start de uitvoering. 

Waar let je op?

• Kies ervaren uitvoerders voor monumenten.
• Werk volgens plan waarvoor je een vergunning hebt gekregen. 
• Leg afspraken en werkzaamheden vast met de aannemer.
• Bespreek afwijkingen direct.
• Neem bij wijzigingen zo nodig contact op met de gemeente om te checken of het past in de verstrekte vergunning.
• Bescherm monumentale onderdelen tijdens het werk, zodat ze niet beschadigd raken.

Kijk na afloop of de maatregelen goed werken. Let bijvoorbeeld op je energieverbruik, de temperatuur in huis en de luchtvochtigheid. Zo ontdek je snel of de maatregelen het gewenste effect hebben en voorkom je problemen, zoals vochtschade.